Rijksoverheid
De ondergrond is op rijksniveau verankerd als essentieel onderdeel van de fysieke leefomgeving. Via de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de Omgevingswet stuurt de Rijksoverheid op een duurzaam en zorgvuldig gebruik van bodem en ondergrond. Daarbij staan functies als drinkwaterwinning, energievoorziening (waaronder geothermie en bodemenergie), klimaatadaptatie, natuur en ondergrondse infrastructuur centraal. Het rijk hanteert het principe van functievolgorde: kwetsbare en strategische functies, zoals drinkwater, krijgen prioriteit bij conflicterende claims.
Provincies
Provincies vertalen het rijksbeleid naar gebiedsgericht ondergrondbeleid en spelen een sleutelrol in de afweging tussen verschillende ondergrondse functies. Provincie Overijssel heeft de ondergrond geïntegreerd in de Omgevingsvisie en laat deze expliciet meewegen bij ruimtelijke en energetische keuzes. Daarbij zijn analyses uitgevoerd naar de geologische opbouw en kansen voor toepassingen zoals geothermie en warmte-koudeopslag, binnen duidelijke randvoorwaarden voor drinkwaterbescherming.
Provincie Utrecht hanteert de Beleidsnota Ondergrond 2025-2035 als actueel kader, waarin strategische grondwatervoorraden, bodemkwaliteit en duurzaam ondergronds ruimtegebruik integraal worden afgewogen. Een aanvullend voorbeeld is Provincie Zuid-Holland, waar de ondergrond een belangrijke rol speelt in de warmtetransitie. Zuid-Holland werkt met ondergrondkaarten en afwegingskaders om geothermie, WKO en infrastructuur te combineren met bescherming van grondwater en bodemdaling.
Gemeenten
Ook gemeenten ontwikkelen steeds vaker actief beleid en instrumenten voor ondergrondregie, vooral in relatie tot stedelijke ontwikkeling en de energietransitie. Arnhem past een integrale benadering toe waarbij bodemenergie, grondwaterbeheer en afstemming van ondergrondse functies structureel worden meegenomen in gebiedsontwikkeling en vergunningverlening.
Den Haag heeft de ondergrondregie uitgewerkt in een gemeentelijke visie op de ondergrond. Hierbij wordt in een vroeg stadium inzicht gegeven in kansen en beperkingen voor onder meer WKO, geothermie, kabels en leidingen, bodemverontreiniging en archeologie, ondersteund door digitale kaarten.
Een aanvullend voorbeeld is Amsterdam, waar ondergrondbeleid onderdeel is van de Omgevingsvisie en wordt gewerkt met 3D-ondergrondmodellen om drukte in de ondergrond te beheersen en duurzame energie- en infrastructuurprojecten beter te coördineren.
Â
